रविवार, १५ नोव्हेंबर, २०२६

📍 *पुणे*
एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प, #घोडेगाव यांच्या वतीने आयोजित जनजातीय गौरव दिन कार्यक्रमात दूरदृश्य प्रणालीद्वारे सहभागी होत उपमुख्यमंत्री तथा #पुणे जिल्ह्याच्या पालकमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांच्या हस्ते #आदिवासी #रानभाजी व पारंपरिक खाद्य महोत्सवाचे उद्घाटन करण्यात आले.

क्रांतीसूर्य भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १५१ व्या जयंतीनिमित्त साजऱ्या होणाऱ्या जनजातीय गौरव दिनाच्या माध्यमातून आदिवासी समाजाचा गौरवशाली इतिहास, संस्कृती, परंपरा आणि स्वाभिमानाचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य होत आहे. आदिवासी समाजाच्या सामाजिक, आर्थिक व शैक्षणिक विकासासह त्यांच्या सांस्कृतिक वारशाचे जतन करण्यासाठी शासन कटिबद्ध असल्याचे प्रतिपादन उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांनी केले.

अवघ्या २५ वर्षांच्या आयुष्यात भगवान बिरसा मुंडा यांनी ब्रिटिश सत्ता, सावकारी आणि जमीनदारी व्यवस्थेविरोधात ऐतिहासिक ‘उलगुलान’ घडवून आणत आदिवासी समाजाच्या जमीन, हक्क आणि स्वाभिमानासाठी संघर्ष केला. त्यांच्या त्याग व संघर्षाचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविणे ही सामूहिक जबाबदारी असल्याचे उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांनी सांगितले. यावेळी त्यांनी महाराष्ट्रातील भिल्ल, महादेव कोळी आणि गोंड समाजातील क्रांतिकारकांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाचेही स्मरण केले.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखालील शासन आदिवासी समाजाच्या सामाजिक, आर्थिक व शैक्षणिक विकासासह शिक्षण, आरोग्य आणि मूलभूत सुविधा शेवटच्या आदिवासी पाड्यापर्यंत पोहोचविण्यासाठी कटिबद्ध आहे. तसेच, घोडेगाव येथील रानभाजी व पारंपरिक खाद्य महोत्सवामुळे आदिवासी खाद्यसंस्कृतीचे जतन होण्यासोबतच स्थानिक उत्पादकांना बाजारपेठ आणि आर्थिक संधी उपलब्ध होतील, असा विश्वास उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांनी व्यक्त केला.

कार्यक्रमात विविध शासकीय योजनांच्या लाभार्थ्यांना धनादेश वितरण, आदिवासी सेवक पुरस्कारप्राप्त कर्मचाऱ्यांचा सन्मान आणि पारधी मेळाव्याचे आयोजन करण्यात आले. भगवान बिरसा मुंडा यांच्या संघर्ष, त्याग आणि स्वाभिमानाच्या विचारांचा वारसा जपत आदिवासी संस्कृतीचा गौरव सर्वदूर पोहोचविण्याचा संकल्प यावेळी व्यक्त करण्यात आला.

यावेळी आमदार शरद सोनवणे, आमदार बाबाजी काळे, खेड पंचायत समितीच्या सभापती गौरीताई मुऱ्हे उपस्थित होते.

#भगवानबिरसामुंडा

गडचिरोली

भगवान बिरसा मुंडा यांच्या १५१ व्या जयंतीनिमित्त #गडचिरोली येथे आयोजित जनजातीय गौरव दिनाच्या राष्ट्रीय सोहळ्यात प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते दूरदृश्य प्रणालीद्वारे सुमारे तीन हजार कोटी रुपये खर्चाच्या २४६ विकास प्रकल्पांचे उद्घाटन व भूमिपूजन करण्यात आले. यामध्ये महाराष्ट्रातील २२ आश्रमशाळा व वसतिगृहांशी संबंधित सुविधांचाही समावेश आहे. पीएम जनमन आणि धरती आबा जनजातीय ग्राम उत्कर्ष अभियानाच्या माध्यमातून आदिवासी बांधवांना घरे, पाणी, वीज, रस्ते, आरोग्य व शिक्षणाच्या सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. 

लोकार्पण करण्यात आलेले प्रकल्प : ३८ एकलव्य मॉडेल निवासी शाळा (EMRS), १ आदिवासी बहुउद्देशीय विपणन केंद्र (TMMC) आदिवासी संशोधन संस्थेची इमारत, इटानगर रोपुइलियानी आदिवासी स्वातंत्र्यसैनिक संग्रहालय, १८ आश्रमशाळा प्रकल्प, २ क्षमता विकास केंद्रे (Centres of Competence), पायाभूत सुविधा प्रकल्प (३ बहुउद्देशीय केंद्रे – MPC आणि ९ अन्य पायाभूत सुविधा प्रकल्प), PM-JANMAN अंतर्गत १०० बहुउद्देशीय केंद्रे (MPCs)

भूमिपूजन करण्यात आलेले प्रकल्प : १९ एकलव्य मॉडेल निवासी शाळा (EMRS), १२ आदिवासी बहुउद्देशीय विपणन केंद्रे (TMMCs), २२ आश्रमशाळा प्रकल्प, पायाभूत सुविधा प्रकल्प (६ वसतिगृहे आणि १४ अन्य पायाभूत सुविधा प्रकल्प)

या सोहळ्याला राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, केंद्रीय आदिवासी कार्य मंत्री जुएल ओराम, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, केंद्रीय राज्यमंत्री दुर्गादास उईके, आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक वूईके, अन्न व औषध प्रशासन मंत्री नरहरी झिरवाळ, सहपालकमंत्री ॲड. आशिष जयस्वाल, आदिवासी विकास राज्यमंत्री इंद्रनील नाईक आणि मोठ्या संख्येने आदिवासी बांधव उपस्थित होते. उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार दूरदृश्य प्रणालीद्वारे सहभागी झाल्या.

नक्षलवादाच्या छायेतून बाहेर पडत आदिवासीबहुल भाग विकासाच्या नव्या पर्वाकडे वाटचाल करीत आहेत. दुर्गम भागांपर्यंत शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि पायाभूत सुविधा पोहोचवून आदिवासी समाजाचे जीवनमान उंचावण्यावर शासनाचा भर असल्याचे प्रतिपादन प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी केले. 

पीएम जनमन आणि धरती आबा जनजातीय ग्राम उत्कर्ष अभियानाच्या माध्यमातून आदिवासी बांधवांना घरे, पाणी, वीज, रस्ते, आरोग्य व शिक्षणाच्या सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येत असल्याचे प्रधानमंत्री मोदी यांनी सांगितले. तसेच महाराष्ट्र, गुजरात आणि तेलंगणा येथील तीन आदिवासी लाभार्थ्यांशी संवाद साधून शासकीय योजनांमुळे त्यांच्या जीवनात झालेल्या सकारात्मक बदलांची माहिती घेतली.

राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी आदिवासी समाजाचा विकास करताना त्यांची संस्कृती, परंपरा, अस्मिता आणि स्वाभिमान जपण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली. शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि उपजीविकेच्या समान संधी उपलब्ध करून देतानाच पारंपरिक लोककला, नृत्य, संगीत व हस्तकलेचे संवर्धन करावे, असे आवाहन राज्यपाल वर्मा यांनी केले.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी गडचिरोलीची नक्षलग्रस्त जिल्हा ही जुनी ओळख बदलत असून जिल्हा विकासाच्या बाबतीत महाराष्ट्रात पहिला ठरेल, असा विश्वास व्यक्त केला. जिल्ह्यातील खनिज संपत्तीच्या आधारे गडचिरोलीला देशाची प्रमुख स्टील सिटी म्हणून विकसित करण्याचा शासनाचा संकल्प असून औद्योगिक गुंतवणूक, रोजगार, शिक्षण आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाला प्राधान्य दिले जाणार आहे. मात्र, जल, जंगल आणि जमिनीचे संवर्धन करून पर्यावरणाचा समतोल राखण्यात येईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. आदिवासी गावांच्या स्वशासनासाठी पेसा कायद्याची प्रभावी अंमलबजावणी आणि स्थानिक युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्यावर भर असल्याचे त्यांनी सांगितले.

केंद्रीय आदिवासी कार्य मंत्री जुएल ओराम यांनी आदिवासी स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानाला राष्ट्रीय स्तरावर सन्मान मिळवून देण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांची माहिती दिली. 

उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी गडचिरोलीला देशातील प्रमुख स्टील हब बनविण्यासाठी उद्योग, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि रोजगारनिर्मितीला चालना देण्यात येणार असल्याचे सांगितले. आदिवासी विद्यार्थ्यांसाठी एकलव्य निवासी शाळा, आश्रमशाळा आणि उच्च शिक्षणाच्या सुविधा विकसित करण्यावरही भर दिला जाणार असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

या सोहळ्यात यवतमाळचे कोलाम आदिवासी लाभार्थी कृष्णा टेकाम यांनी पीएम जनमन अभियानातून मिळालेल्या पक्क्या घरामुळे जीवनात झालेला बदल सांगितला. गुजरातमधील वजीरभाई कोतवालिया यांनी बांबू हस्तकलेच्या प्रशिक्षणातून उत्पन्नात झालेली वाढ, तर तेलंगणातील सबावत अन्वेष याने एकलव्य निवासी शाळेतून शिक्षण घेऊन आयआयटी कानपूरमध्ये मिळविलेल्या प्रवेशाचा अनुभव कथन केला. हे अनुभव आदिवासी समाजाच्या प्रगतीचे प्रतीक असल्याचे प्रधानमंत्र्यांनी नमूद केले.

आदिवासी समाजाचा गौरवशाली इतिहास, शौर्य आणि स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाला राष्ट्रीय सन्मान मिळवून देण्यात जनजातीय गौरव दिनाचे महत्त्व असल्याचे आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक वुईके यांनी प्रास्ताविकात सांगितले. 

यावेळी #भगवानबिरसामुंडा यांच्या जीवनकार्यावर आधारित सांस्कृतिक कार्यक्रम, पारंपरिक आदिवासी नृत्य आणि जनजातीय गौरव पदयात्रेचे आयोजन करण्यात आले.
केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध कृषी तसेच अन्य शासकीय योजनांचा लाभ थेट मिळण्यासाठी शेतकऱ्यांनी ॲग्रीस्टॅक प्रणालीमध्ये आपली माहिती अद्ययावत करून ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करावी आणि फार्मर आयडी तयार करून घ्यावा, असे आवाहन मदत व पुनर्वसन विभागाने केले आहे. 

दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना आर्थिक मदतीची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा होण्यासाठी आवश्यक नोंदणी व पडताळणी पूर्ण असणे महत्त्वाचे आहे. फार्मर आयडी तयार करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी जवळच्या सीएससी (नागरी सुविधा केंद्रात) आधार कार्ड व आधारशी संलग्न मोबाईल क्रमांकासह संपर्क साधावा.

ई-केवायसी किंवा फार्मर आयडी तयार करताना तांत्रिक अथवा अन्य अडचणी आल्यास त्या सोडविण्यासाठी राज्य शासन आवश्यक सहकार्य करणार असून, शेतकऱ्यांनी ही प्रक्रिया तातडीने पूर्ण करावी, असे आवाहन विभागाने केले आहे.

#दुष्काळ
#शेतकरी
#FarmerWelfare

 


लेख:-

बिरसा मुंडा: आदिवासी अस्मिता आणि स्वातंत्र्यलढ्याचे महानायक

प्रा. डॉ. अशोक ऊईके, आदिवासी विकास मंत्री



 

भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामाच्या इतिहासात अनेक शूरवीरांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली, परंतु त्यामध्ये बिरसा मुंडा यांचे योगदान खूप वेगळे आणि मोठे आहे. जल, जंगल आणि जमिनीच्या हक्कासाठी तसेच आदिवासी समाजाच्या अस्मितेसाठी झालेल्या क्रांतीचे नेतृत्व बिरसा मुंडा यांनी केले. अवघ्या २५ वर्षांच्या अल्प आयुष्यात त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्य आणि आदिवासींचे शोषण करणा-या स्थानिक जमीनदार व सावकारांच्याविरोधात उभा केलेला लढा आजही प्रेरणादायी आहे. आदिवासींसाठी त्यांनी केलेल्या कार्यामुळेच आदिवासी समाज त्यांना “धरती आबा” (धरतीचे पिता) आणि “भगवान बिरसा” म्हणून ओळखतो.

 

प्रारंभिक आयुष्य

 

बिरसा मुंडा यांचा जन्म १५ नोव्हेंबर १८७५ रोजी सध्याच्या झारखंड राज्यातील खुंटी जिल्ह्यातील उलिहातू या गावी झाला.

 

लहानपणापासूनच हुशार असलेल्या बिरसा यांचे प्राथमिक शिक्षण ख्रिश्चन मिशनरी शाळेत झाले. शिक्षणासाठी त्यांनी सुरुवातीला ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला होता, परंतु आदिवासी संस्कृतीवर होणारे अतिक्रमण आणि धर्मांतराचे वास्तव लक्षात आल्यावर त्यांनी पुन्हा आपल्या मूळ संस्कृतीचा स्वीकार केला.

 

त्यांनी १८९४-९५ च्या सुमारास पारंपरिक मुंडा धर्म, वैष्णव विचार आणि सामाजिक सुधारणांचे मिश्रण करून “बिरसायत” नावाचा नवीन पंथ स्थापन केला. त्यांनी लोकांना अंधश्रद्धा, मद्यपान आणि जादूटोणा सोडून एकाच देवावर विश्वास ठेवण्याचे व नैतिक जीवन जगण्याचे आवाहन केले.

 

उलगुलान: ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध बंड

 

ब्रिटिशांनी 'छोटा नागपूर' भागात लागू केलेल्या नवीन जमीन कायद्यांमुळे आदिवासींची पारंपरिक सामायिक शेती पद्धत (खूंटकट्टी) नष्ट झाली होती. जमीनदार आणि सावकारांनी आदिवासींच्या जमिनी बळकावण्यास सुरुवात केली. बिरसा मुंडा यांनी या शोषणाविरुद्ध 'उलगुलान'ची (म्हणजे 'महान उठाव' किंवा 'क्रांती') हाक दिली.

 

बिरसा यांनी हजारो आदिवासींना धनुष्यबाण आणि पारंपरिक शस्त्रांसह एकत्र केले. ब्रिटिशांची पोलीस ठाणी, महसूल कार्यालये आणि सावकारांच्या घरावर हल्ले चढवले.

 

डोंबारी टेकडीची ऐतिहासिक लढाई

 

९ जानेवारी १९०० रोजी डोंबारी टेकडीवर (Dombari Hill) बिरसा मुंडा यांच्या नेतृत्वाखाली हजारो आदिवासी जनसमुदाय एकत्र आला होता. ब्रिटिशांनी या टेकडीला वेढा घातला आणि निष्पाप आदिवासींवर अंधाधुंध गोळीबार केला. या दुर्दैवी घटनेत शेकडो आदिवासींना हौतात्म्य प्राप्त झाले. ही घटना जालियनवाला बाग हत्याकांडासारखीच भीषण मानली जाते.

 

डोंबारी टेकडीच्या घटनेनंतर बिरसा मुंडा यांनी भूमिगत होऊन लढा सुरू ठेवला. परंतु, ब्रिटिशांनी दिलेल्या बक्षीसाच्या अमिषाने काहींनी फितुरी केली. ३ मार्च १९०० रोजी चक्रधरपूरच्या जंगलातून बिरसा यांना अटक करण्यात आली. त्यांना रांची येथील मध्यवर्ती कारागृहात ठेवण्यात आले. ९ जून १९०० रोजी वयाच्या अवघ्या २५ व्या वर्षी तुरुंगात रहस्यमय परिस्थितीत त्यांचा मृत्यू झाला. ब्रिटिश सरकारने त्यांचा मृत्यू कॉलरामुळे झाल्याचं सांगण्यात आलं. परंतु त्यांच्यावर विषबाधा झाल्याचा संशय व्यक्त केला जातो.

 

ऐतिहासिक योगदान आणि वारसा

 

१. छोटा नागपूर काश्तकारी कायदा (Chota Nagpur Tenancy Act, 1908): बिरसा यांच्या बलिदानानंतर ब्रिटिशांना आदिवासींच्या असंतोषाची जाणीव झाली. त्यांनी १९०८ मध्ये हा कायदा लागू करून गैर-आदिवासींना आदिवासींची जमीन खरेदी करण्यास मनाई केली.

 

२. जनजातीय गौरव दिन: भारत सरकारने १५ नोव्हेंबर हा बिरसा मुंडा यांचा जन्मदिवस 'जनजातीय गौरव दिन' म्हणून साजरा करण्याची घोषणा केली आहे.

 

३. झारखंड राज्याची निर्मिती: बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीचे औचित्य साधूनच १५ नोव्हेंबर २००० रोजी झारखंड हे स्वतंत्र राज्य म्हणून अस्तित्वात आले. रांची विमानतळासह अनेक शैक्षणिक संस्था, स्मारके आणि पोस्टाची तिकिटे त्यांच्या नावावर आहेत. संसदेत त्यांचे चित्र आहे. आदिवासी समाज अजूनही धरती आबा म्हणून त्यांचे पूजन करतो.

 

भगवान बिरसा मुंडा केवळ एक स्वातंत्र्यसैनिक नव्हते, तर ते आदिवासी समाजाचे मार्गदर्शक आणि समाजसुधारक होते. जल-जंगल-जमिनीचे संरक्षण आणि स्वाभिमानासाठी त्यांनी प्राणांची आहुती दिली. आदिवासी समाजालाच नव्हे, तर शोषित-पीडितांना आजही त्यांचे विचार अन्याय आणि शोषणाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा देतात.

 

शिक्षण, धर्मसुधारणा आणि सशस्त्र प्रतिकार याच्या बळावर शोषणविरुद्ध लढता येते, हे त्यांनी दाखवून दिले. त्यांचे योगदान केवळ झारखंडपुरते मर्यादित नसून संपूर्ण भारतातल्या आदिवासींचा स्वाभिमान आणि स्वातंत्र्य चळवळीच्या इतिहासाशी ते जोडले आहे.

0000

 

विभागीय आयुक्त कार्यालयात क्रांतिसूर्य भगवान बिरसा मुंडा

यांना विनम्र अभिवादन



            अमरावती, दि. १५ : महान क्रांतिकारक,आदिवासी जननायक क्रांतिसूर्य भगवान बिरसामुंडा यांची जयंती आज विभागीय आयुक्त कार्यालयात साजरी करण्यात आली.

      आयुक्तालयात आयोजित कार्यक्रमात नायब तहसीलदार श्यामसुंदर देशमुख यांनी भगवान बिरसा मुंडा यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन केले.यावेळी नायब तहसीलदार संदीप टांक, आशिष अंबाडकर यांच्यासह उपस्थित अधिकारी - कर्मचाऱ्यांनी प्रतिमेस पुष्प अर्पण करून अभिवादन केले.

०००००

शनिवार, १४ नोव्हेंबर, २०२६

 


राज्यातील सर्व जिल्हा ग्राहक तक्रार निवारण आयोग तसेच राज्य ग्राहक तक्रार निवारण आयोगाच्या सर्व सर्किट बेंचमध्ये नियमित कामकाजाचा भाग म्हणून ऑनलाइन (व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे) सुनावणी घेणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. राज्य ग्राहक तक्रार निवारण आयोगाचे प्रभारी अध्यक्ष मुकेश व्ही. शर्मा यांच्या मार्गदर्शनाखाली यासंदर्भातील निर्देश जारी करण्यात आले आहेत. त्यानुसार अनेक आयोगांनी ऑनलाइन सुनावणी सुरू केली असून वकील आणि पक्षकारांकडून या सुविधेला सकारात्मक प्रतिसाद मिळत आहे.

ऑनलाइन सुनावणी ही प्रत्यक्ष सुनावणीला पर्यायी नसून अतिरिक्त सुविधा आहे. त्यामुळे वकील आणि पक्षकारांना त्यांच्या सोयीनुसार प्रत्यक्ष किंवा ऑनलाइन पद्धतीने सुनावणीस उपस्थित राहता येणार आहे. विशेषतः आयोगाच्या मुख्यालयापासून दूर राहणाऱ्या वकील आणि पक्षकारांना या सुविधेचा मोठा लाभ होणार आहे
.

ऑनलाइन सुनावणीच्या प्रक्रियेत एकसमानता आणण्यासाठी राज्य आयोगाने ६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी परिपत्रक जारी केले आहे. त्यानुसार आयोगाचे कामकाज सुरू झाल्यापासून न्यायपीठाचे कामकाज संपेपर्यंत व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगची सुविधा सुरू ठेवणे बंधनकारक आहे. सुनावणीसाठी ठरावीक वेळ किंवा दिवसातील काही तासांची मर्यादा ठेवता येणार नाही. तसेच ऑनलाइन सुनावणीत सहभागी होण्यासाठी अनावश्यक अर्ज, पूर्वपरवानगी, विशिष्ट नमुने किंवा जटिल कार्यपद्धतींचा आग्रह धरता येणार नाही. प्रत्येक आयोगाने आपल्या दैनंदिन कामकाजाच्या सूचीमध्ये (कॉज लिस्ट) ऑनलाइन सुनावणीची लिंक प्रसिद्ध करणे आवश्यक आहे
.

निर्देशांचे पालन न करणाऱ्या किंवा क्षुल्लक कारणांवरून ऑनलाइन सुनावणी टाळणाऱ्या संबंधित अधिकाऱ्यांवर योग्य ती कारवाई करण्यात येईल. तसेच या निष्काळजीपणाची नोंद संबंधित अधिकाऱ्याच्या सेवा अभिलेखात करण्यात येणार असल्याचा अंतिम इशाराही देण्यात आला आहे
.

#JagoGrahakJago

 

सह्याद्रीच्या कपारीत गर्जना करणारा आदिवासींचा वाघ: राघोजी भांगरे

-आदिवासी विकास मंत्री अशोक वुईके



 

भारताच्या इतिहासामध्ये डोकावून पाहत असताना राघोजी रामजी भांगरे या आदिवासी समुदायातील आद्यक्रांतिकारकांनी १८५७ च्या उठावाच्याही आधी इंग्रजांना सळो की पळो करून सोडले. आदिवासींच्या इतिहासातील सुवर्ण अक्षरात लिहिले जावे असे ते एक महान क्रांतिकारक होऊन गेले. तत्कालीन काळामध्ये राघोजी भांगरे यांच्या नावाने सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यामध्ये आदिवासींचा बुलंद आवाज घुमत होता. इंग्रजांच्या विरोधात लढा जर कोणी दिला असेल आणि आदिवासी समुदायांमध्ये सर्वप्रथमता क्रांतीची ज्योत जर कोणी पेटवली असेल तर ती राघोजी भांगरे यांनी पेटवली. ज्यामुळे आदिवासी समाजाने स्वतःला स्वातंत्र्य युद्धाच्या अग्नीत  झोकून दिले.

 

जुलमी ब्रिटिश सत्तेच्या विरोधामध्ये सिंहगर्जना करणाऱ्या आदिवासी आद्य क्रांतिकारक राघोजींच्या   जीवन कार्यावर प्रकाश टाकणे ही काळाची गरज आहे. त्यांनी जो जिक्रिरीने लढा दिला तो लढा रात्रीच्यावेळी आकाशामध्ये शुक्रतारा जसा टपोर दिसावा, अगदी त्याप्रमाणे त्यांचं नाव व कार्य आपल्याला दिसेल.

 

राघोजी भांगरे यांचा जन्म ८ नोव्हेंबर १८०५ रोजी अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील देवगाव येथे आदिवासी समाजातील महादेव कोळी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील रामजी भांगरे हे देखील शूर योद्धे आणि किल्लेदार होते. आदिवासी समाजावर होत असलेला अत्याचार दूर करण्यासाठी विविध भागातून आदिवासी लोकांना अन्यायातून सुटका करण्यासाठी आदिवासी समाजात वीर पुरुषाचा जन्म झाला.  आदिवासी समाजाच्या जखमांवर मलम लावण्याचे काम राघोजींच्या कार्यामुळे झाले.

 

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात असलेला रतनगड हा सह्याद्रीच्या डोंगररांगांतील अत्यंत मोक्याचा किल्ला आहे. महादेव कोळी हा आदिवासी समाज परंपरागतपणे या किल्ल्याचा रक्षक होता. ब्रिटिशांनी जेव्हा रतनगड ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा राघोजींचे वडील रामजी भांगरे यांनी गोविंदराव खाडे आणि रामा किरवा यांच्या मदतीने १८२१ मध्ये रतनगडावर जाहीर बंड केले. त्या बंडात राघोजी भांगरे हे त्यांच्या वडीलासोबत वयाच्या १६ व्या वर्षी सहभागी झाले होते. इंग्रज अधिकारी कॅप्टन मॅकिंटॉश याने ५,००० सैन्य घेवून गडावर चाल केली. पण रामजी भांगरे यांच्या अवघ्या ५०० आदिवासी सैनिकांनी त्यांना कडवी झुंज दिली. मॅकिंटॉशला मदतीसाठी आणखी २,००० सैन्य मागवावे लागले. या युद्धात आदिवासींनी इंग्रजांचे सुमारे ३,५०० सैनिक मारले गेले. हे युद्ध रोघोजी भांगरे यांनी पाहिलेले पहिले युद्ध होते. मात्र शेवटी रामजी भांगरे यांना अटक होऊन काळ्या पाण्याची शिक्षा झाली. पिता आणि पुत्र एकाच युद्धामध्ये रणांगणावर आपले शौर्य दाखवीत होते. असा दुर्मिळ आणि एकमेकाद्वितीय प्रसंग इतिहासाच्या पानावर क्वचितच पाहायला मिळतो.

 

वडिलांच्या पावलावर पाऊल ठेवत राघोजी भांगरे आणि त्यांचे बंधू बापूजी भांगरे यांनी महादेव कोळी व भिल्ल तरुणांच्या टोळ्या संघटित केल्या. १८३८ मध्ये त्यांनी रतनगड आणि सनगर किल्ल्यांच्या परिसरात इंग्रज सत्तेविरुद्ध मोठा उठाव केला. राघोजींना सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांची आणि चोर वाटांची संपूर्ण माहिती होती. ते इंग्रजी फौजांवर अचानक छापे टाकून डोंगरात गायब होत असत. हे बंड मोडून काढण्यासाठी कॅप्टन मॅकिंटॉशने गडाकडे जाणारे सर्व घाट, रस्ते आणि जंगल मार्ग रोखून धरले. इंग्रजांनी रस्ते अडवल्यानंतरही राघोजी मागे हटले नाहीत. त्यांनी इंग्रजांच्या ताब्यातील तीन गावांवर हल्ला करून सरकारी तिजोरी लुटली आणि जुलमी सावकारांची कागदपत्रे जाळून टाकली.

 

पेशवाईमध्ये आदिवासी समाजाला वतनदारीचे हक्क मिळालेले होते.  पेशवाईच्या अस्तानंतर (१८१८) ब्रिटिशांनी महादेव कोळी समाजाचे सह्याद्रीतील किल्ल्यांचे आणि घाटमाथ्याचे परंपरागत रक्षणाचे अधिकार काढून घेतले. आणि मोठ्या प्रमाणात अन्याय चालू केला. या अन्याया विरोधात बंड करून आपले हक्क मिळवणे हे राघोजीं समोर लक्ष होते. आणि हे हिरावून घेतलेले हक्क आणि अधिकार परत मिळविण्यासाठी त्यांनी जीवाची बाजी लावली. १८२८ मध्ये ब्रिटिशांनी शेतसारा प्रचंड वाढवला. कर भरण्यासाठी गरीब शेतकऱ्यांना सावकारांकडून भरमसाठ व्याजाने कर्ज घ्यावे लागले होते. त्याबदल्यात सावकार त्यांच्या जमिनी बळकावू लागले. कर्जाच्या नावाखाली आदिवासी समाजातील जमिनी सावकार मोठ्या प्रमाणात हडप करत होते. हा अन्याय मोडून काढण्यासाठी राघोजींनी ठाम निर्णय घेतला. सुरुवातीला राघोजी भांगरे ब्रिटिश सरकारच्या सेवेत होते. परंतु नोकरीत होणारा अपमान, पगारातील कपात आणि त्यांच्या कुटुंबावर इंग्रज अधिकाऱ्यांनी केलेले अत्याचार यामुळे त्यांनी नोकरी सोडून बंडाचे निशाण हाती घेतले.

 

राघोजींनी आपले बंधू बापूजी भांगरे आणि सहकाऱ्यांच्या मदतीने अकोले, जुन्नर, नाशिक, ठाणे, पुणे आणि सातारा परिसरात इंग्रज व जुलमी सावकारांविरुद्ध मोठा उठाव केला. ते जुलमी सावकारांची संपत्ती आणि कर्जाची कागदपत्रे जाळून लुटलेले धन गोरगरिबांना वाटून देत असत. त्यामुळे सामान्य जनतेत त्यांना देवासारखा मान होता. गनिमी काव्याने लढणाऱ्या राघोजींना पकडण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने त्याकाळी ५,००० रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले होते. ते अत्यंत कडक शिस्तीचे आणि महिलांचा नितांत आदर करणारे नेते होते. ते महादेवाचे निस्सीम भक्त होते.

राजूर मोहीमः अकोले आणि राजूर परिसरात शेतकऱ्यांची जमीन बळकावणाऱ्या सावकारांवर त्यांनी अनेक हल्ले केले. आणि आदिवासी समाजाची जमीन सोडवण्यास शेतकऱ्यांना मदत केली. राघोजींच्या दहशतीमुळे अनेक सावकार राजूर भाग सोडून पळून गेले. जुन्नर आणि नाशिकचा लढा (१८४४-१८४५): १८४४ ते १८४५ या काळात राघोजींचा उठाव शिगेला पोहोचला होता. त्यांनी उत्तर पुणे, जुन्नर, आंबेगाव, खेड आणि नाशिक जिल्ह्यातील इंग्रज ठाण्यांवर हल्ले केले. जुन्नर येथे त्यांचा कॅप्टन मॅकिंटॉशच्या फौजेशी मोठा संघर्ष झाला. या संघरर्षात इंग्रजांना त्यांनी पळवून लावले.

 

भिल्ल आणि कोळी ऐक्यः त्यांनी फक्त महादेव कोळी समाजच नव्हे, तर खानदेश आणि नगरमधील भिल्ल नायकांना देखील इंग्रजांविरुद्ध एकत्र आणण्याचा प्रयत्न केला. १८४८ मध्ये पंढरपूर येथे भिल्ल सरदारांची भेट घेऊन मोठ्या लढ्याची योजना आखून इंग्रजांना पळता भुई थोडी केली. सर्व आदिवासी समाजाला एकत्र करून अन्यायाविरुद्ध लढण्यासाठी तयार केले. समाजाला संघटित करून अन्यायाची जाणीव करून लढण्यास प्रवृत्त करण्याचे कार्य राघोजी भांगरेंनी केले.

 

इंग्रज अधिकारी कॅप्टन गेल याने राघोजींचा शोध घेण्यासाठी मोठी मोहीम राबवली. १८४८ मध्ये पंढरपूर येथे वेषांतर करून देवदर्शनासाठी आणि भिल्ल नायकांना एकत्र आणण्यासाठी आलेले राघोजी भांगरेंना इंग्रजांनी विश्वासघाताने अटक केली. ठाणे येथील न्यायालयात त्यांच्यावर खटला चालवण्यात आला. त्यांनी स्वतः आपली बाजू निर्भीडपणे मांडली. अखेर २ मे १८४८ रोजी ठाणे मध्यवर्ती कारागृहात त्यांना फाशी देण्यात आली. त्यांची समाधी शहापूर तालुक्यातील उंबरमाळी (उंभ्रई) येथे आहे.

 

राघोजी भांगरे महाराष्ट्रातील सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांत ब्रिटिश सत्ता आणि सावकारी जुलमाविरोधात सशस्त्र लढा उभारणारे एक महान आदिवासी आद्यक्रांतिकारक होते. १८५७ च्या स्वातंत्र्य समराच्याही आधी त्यांनी इंग्रजांना सळो की पळो करून सोडले होते. आजही आदिवासी समाजात त्यांच्या लढाईच्या गाथा सांगीतल्या जातात. आजही आदिवासी समाजात त्यांच्या समाधीच्या जागी आदिवासी समाजातील लोक मोठया आदराने आणि श्रद्धेने नतमस्तक होतात.

0000




 

विभागीय आयुक्त कार्यालयात पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची जयंती साजरी


अमरावती, दि. १४ : भारताचे पहिले प्रधानमंत्री पंडित जवाहरलाल नेहरू यांची जयंती आज अमरावती येथील विभागीय आयुक्त कार्यालयात उत्साहात साजरी करण्यात आली.

यावेळी विभागीय आयुक्त कार्यालयातील नायब तहसीलदार श्यामसुंदर देशमुख यांच्या हस्ते पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन करण्यात आले.

याप्रसंगी नाझर आशिष अंबाडकर, सुरज पुनसे यांच्यासह विभागीय आयुक्त कार्यालयातील अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित होते. उपस्थितांनी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या स्मृतींना अभिवादन केले.

00000

#PanditNehru
#JawaharlalNehru
#ChildrensDay
#amravati

शुक्रवार, १३ नोव्हेंबर, २०२६

मुख्यमंत्री मत्स्यसंपदा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी महाडीबीटी २.० 

पोर्टलवर अर्ज करावे- मत्स्यव्यवसाय विभागाचे आवाहन


अमरावती, दि. १३ : मुख्यमंत्री मत्स्यसंपदा योजनेअंतर्गत (सीएमएमएसवाय) पात्र लाभार्थ्यांसाठी महाडीबीटी २.० पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया सुरू झाली आहे. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी विभागाच्या अमरावती, अकोला, बुलढाणा, वाशिम व यवतमाळ या जिल्ह्यातील सर्व पात्र लाभार्थ्यांनी महाडीबीटी २.० पोर्टलवर संबंधित जिल्ह्याच्या मत्स्यव्यवसाय कार्यालयाशी संपर्क करून अर्ज सादर करण्याचे आवाहन, अमरावती प्रादेशिक मत्स्यव्यवसाय, कार्यालयाचे उपायुक्त सुनिल जांभुळे यांनी केले आहे.

मत्स्यव्यवसाय क्षेत्राचा विकास साधणे, मत्स्यव्यवसायाशी संबंधित लाभार्थ्यांना प्रोत्साहन देणे तसेच मत्स्यव्यवसायाच्या विविध घटकांना योजनांचा लाभ उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने राज्य शासनाच्या मत्स्यव्यवसाय विभागाकडून ‘मुख्यमंत्री मत्स्यसंपदा’ योजना राबविण्यात येत आहे. योजनेचा लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या पात्र मत्स्यव्यवसायिकांनी, मत्स्यपालकांनी, मत्स्यव्यवसाय सहकारी संस्थांनी तसेच योजनेच्या विविध घटकांसाठी पात्र असलेल्या इतर लाभार्थ्यांना महाडीबीटी २.० पोर्टलवर उपलब्ध असलेल्या योजनांची व घटकांची माहिती तपासून ऑनलाईन पद्धतीने अर्ज सादर करता येणार आहे.

महाडीबीटी २.० पोर्टलच्या https://mahadbt2.maharashtra.gov.in/ या अधिकृत संकेतस्थळावर नवीन नोंदणी करून महाआयडी तयार करावी व तद्नंतर उपलब्ध खात्याद्वारे लॉगिन करावे. या योजनेची माहिती व पात्र घटक तपासून संबंधित घटकाची निवड करत अर्जामध्ये माहिती भरावी. आवश्यक सर्व कागदपत्रे अपलोड करून अर्ज सादर करावा. नंतर अर्ज क्रमांक व पोचपावती जतन करून ठेवावी आणि वेळोवेळी अर्जाची स्थिती तपासावी. सीएमएमएसवाय योजनेंतर्गत अर्ज करण्यापूर्वी प्रथम https://nfdp.dof.gov.in/nfdp/#/ या पोर्टलवर नोंदणी करणे अनिवार्य आहे. नोंदणीनंतर आवश्यक माहितीची खात्री करावी. आवश्यक कागदपत्रांसह अर्ज सादर करावा.

अर्ज भरतांना अडचण उद्भवल्यास अर्जदारांनी संबंधित जिल्हा सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, यांच्या कार्यालयाशी संपर्क साधावा. सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, श्री. पुंडकर यांची इमारत, पहिला माळा, अतुल मंगल कार्यालयाजवळ, रुक्मिणी नगर, अमरावती- ४४४६०६. संपर्क क्रमांक ०७२१-२६६२४२१ मो. ९०२२०२०७२५, सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, जुने पोलीस अधीक्षक कार्यालयाच्या बाजूला, जुनी ग्रामीण भूविकास बँक यांची इमारत, दुसरा माळा, अकोला-४४४००१. संपर्क क्रमांक ०७२४-२४२३१५५, मो. ७७४१०१९३२८, सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, प्रशासकीय इमारत, पहिला माळा, बस स्टँड समोर, धाड रोड, बुलढाणा-४४३००१. संपर्क क्रमांक ०७२६२-२४२२५४ मो. ८६६८२६७०८८, सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, कोलटकर वाडी, ग्रीन पार्क कॉलनी, श्री. विसपुते यांची इमारत, एलआयसी ऑफिसच्या पाठीमागे, वाशिम-४४४५०५. संपर्क ०७२५२-२९९३०३ मो. ८४५९५८११३३, सहाय्यक आयुक्त मत्स्यव्यवसाय, प्रशासकीय इमारत, पहिला माळा, मा. जिल्हाधिकारी कार्यालय परिसर, यवतमाळ-४४५००१. संपर्क ०७२३२-२४४३८८ येथे संपर्क साधता येणार आहे.

00000


 

🌿जनजातीय गौरव सेवा सप्ताहात सहभागी व्हा; आदिवासी संस्कृती, परंपरा आणि गौरवशाली इतिहासाचा सन्मान करूया! 🌿

पालकमंत्री दत्तात्रय भरणे यांचे नागरिकांना आवाहन




क्रांतीसूर्य भगवान बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीनिमित्त १५ नोव्हेंबर हा दिवस ‘जनजातीय गौरव दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. यानिमित्त ११ ते १८ नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत जनजातीय गौरव सेवा सप्ताहाचे आयोजन करण्यात आले आहे.

आदिवासी समाजाच्या हक्कांसाठी, जल, जंगल आणि जमीन यांच्या संरक्षणासाठी संघर्ष करणारे भगवान बिरसा मुंडा यांचे जीवनकार्य देशाच्या इतिहासातील प्रेरणादायी पर्व आहे. त्यांचा संघर्ष, त्याग आणि स्वाभिमानाची शिकवण आजही समाजाला प्रेरणा देते.

या सप्ताहाच्या माध्यमातून आदिवासी बांधवांचा गौरवशाली इतिहास, समृद्ध संस्कृती, परंपरा आणि सामाजिक योगदान जनसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्यासोबतच विविध शासकीय योजनांची माहिती पात्र लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी जनकल्याणकारी, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक उपक्रम राबविण्यात येणार आहेत.

महाराष्ट्र शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाच्या परिपत्रकानुसार, एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प, अकोला अंतर्गत अकोला, वाशिम आणि बुलढाणा या तीन जिल्ह्यांत हा सप्ताह आयोजित करण्यात येत आहे. १५ नोव्हेंबर रोजी शासकीय कार्यालयांमध्ये भगवान बिरसा मुंडा यांच्या प्रतिमेस पुष्पहार अर्पण करून अभिवादन करण्यात येणार आहे.

या सप्ताहातील विविध उपक्रमांमध्ये नागरिकांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवून आदिवासी समाजाच्या गौरवशाली परंपरेचा सन्मान करावा, असे आवाहन राज्याचे कृषिमंत्री तथा वाशिम जिल्ह्याचे पालकमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी केले आहे.

🌱
आदिवासी अस्मितेचा सन्मान...
🌱
संस्कृतीचा गौरव...
🌱
विकासाच्या संकल्पनेला बळ...

जनजातीय गौरव दिनाच्या निमित्ताने भगवान बिरसा मुंडा यांच्या विचारांना आणि कार्याला विनम्र अभिवादन!

#जनजातीयगौरवसेवासप्ताह #जनजातीयगौरवदिन #भगवानबिरसामुंडा #आदिवासीविकास